مصرف بارهنگ در بارداری و شیردهی + دیگر خواص

بارهنگ یکی از شناخته‌شده‌ترین گیاهان دارویی در طب سنتی است که به‌دلیل خواص ضدالتهابی، گوارشی و آرام‌بخشش در بسیاری از خانه‌ها استفاده می‌شود. اما زمانی که پای بارداری یا شیردهی در میان است، هر ماده‌ی طبیعی می‌تواند اثر متفاوتی بر بدن مادر و نوزاد داشته باشد. در سال‌های اخیر، بسیاری از مادران باردار و شیرده می‌پرسند: «آیا مصرف بارهنگ در دوران بارداری و شیردهی بی‌خطر است؟»
برخی منابع سنتی آن را مفید برای معده و سرفه می‌دانند، در حالی‌که برخی متخصصان درباره‌ی تأثیر آن بر رحم، هورمون‌ها و ترکیب شیر هشدار می‌دهند. در این مقاله، با تکیه بر یافته‌های علمی و منابع معتبر، به‌صورت بی‌طرفانه بررسی می‌کنیم که بارهنگ در بارداری و شیردهی چه فوایدی دارد، چه خطراتی ممکن است ایجاد کند، و در چه شرایطی باید از مصرف آن پرهیز شود.

بارهنگ چیست؟

بارهنگ (Plantago major) گیاهی دارویی از خانواده‌ی Plantaginaceae است که از برگ، دانه و ریشه‌ی آن در طب سنتی برای درمان بسیاری از مشکلات استفاده می‌شود. این گیاه به‌دلیل ترکیبات فعالی مانند موسیلاژ (لعاب گیاهی)، آنتی‌اکسیدان‌ها، تانن‌ها و پلی‌ساکاریدها شناخته می‌شود. در طب ایرانی، بارهنگ با طبعی سرد و تر توصیف شده و معمولاً برای رفع التهاب گلو، بهبود سرفه، مشکلات گوارشی، زخم معده و تسکین یبوست مورد استفاده قرار می‌گیرد. امروزه عصاره و دانه‌ی بارهنگ در بسیاری از محصولات گیاهی و دارویی، از جمله شربت‌های گیاهی، دمنوش‌ها و پودرهای فیبردار وجود دارد. با وجود فواید متعدد، مصرف آن در دوران بارداری و شیردهی باید با دقت بیشتری بررسی شود؛ زیرا برخی ترکیبات گیاهی می‌توانند بر هورمون‌ها، رحم یا کیفیت شیر مادر تأثیر بگذارند.

مصرف بارهنگ بارداری؛ فواید، خطرات و تحقیقات فعلی

گیاه بارهنگ به‌دلیل ترکیبات لعابی و ضدالتهابی‌اش در بسیاری از منابع سنتی به‌عنوان درمانی طبیعی برای یبوست، رفلاکس معده، گلودرد و سرفه‌های خشک معرفی شده است. با این حال، بارداری شرایطی است که در آن حتی گیاهان مفید نیز ممکن است واکنش‌های متفاوتی در بدن ایجاد کنند.

فواید بارهنگ در بارداری

در دوزهای محدود و با نظر پزشک، بارهنگ می‌تواند:

• به بهبود گوارش و کاهش یبوست بارداری کمک کند.

• اثر آرام‌بخش خفیفی بر مخاط معده و روده داشته باشد و سوزش معده را کاهش دهد.

• به‌دلیل خاصیت ضدباکتری و ضدالتهابی، در کاهش التهاب مجاری تنفسی یا گلو مفید باشد.

این اثرات مربوط به ترکیبات موسیلاژی و پلی‌فنول‌های موجود در گیاه است که به‌صورت سطحی بر بافت‌ها اثر می‌گذارند.

خطرات و موارد احتیاط بارهنگ در بارداری

با وجود این فواید، مصرف خودسرانه یا زیاد از حد بارهنگ در دوران بارداری می‌تواند خطراتی داشته باشد، از جمله:

• تحریک ملایم رحم و افزایش احتمال انقباضات زودرس در دوزهای بالا.

• تأثیر احتمالی بر سطح هورمون‌های جنسی (بر اساس برخی مطالعات حیوانی).

• ایجاد افت فشار خون یا تهوع در صورت مصرف بیش از حد دمنوش غلیظ.

• احتمال بروز آلرژی یا واکنش حساسیتی در برخی افراد، به‌ویژه در سه‌ماهه اول بارداری.

مصرف بارهنگ در دوران شیردهی؛ اثر بر شیر مادر و نوزاد

دوران شیردهی، مانند بارداری، دوره‌ای حساس است که در آن تغذیه‌ی مادر مستقیماً بر سلامت نوزاد تأثیر می‌گذارد. بسیاری از مادران برای درمان مشکلات گوارشی یا گلودرد در این دوران به گیاهان دارویی مثل بارهنگ روی می‌آورند. اما پرسش اصلی این است که آیا مصرف آن در زمان شیردهی بی‌خطر است؟

فواید احتمالی مصرف بارهنگ در دوران شیردهی

در دوزهای کم و مصرف خوراکی ملایم (مثل دمنوش رقیق یا شربت گیاهی دارای بارهنگ)، این گیاه می‌تواند:

• به تسکین سرفه، گلودرد و التهاب حلق کمک کند.

• به‌دلیل خاصیت لعابی خود، حرکات روده را تنظیم کرده و یبوست پس از زایمان را کاهش دهد.

• به‌صورت غیرمستقیم، از طریق بهبود گوارش و آرامش مادر، باعث افزایش کیفیت خواب و شیر شود.

موارد احتیاط و خطرات احتمالی مصرف بارهنگ در دوران شیردهی

با این حال، داده‌های علمی درباره‌ی ایمنی کامل بارهنگ در دوران شیردهی هنوز محدود است.
نکاتی که باید مدنظر قرار گیرد:

• ترکیبات فعال گیاه ممکن است وارد شیر مادر شوند. در نوزادان حساس، احتمال بروز نفخ یا اسهال وجود دارد.

• مصرف زیاد یا غلیظ بارهنگ ممکن است موجب کاهش خفیف فشار خون یا تغییر مزه‌ی شیر شود.

• فرآورده‌های تجاری حاوی بارهنگ (مثل شربت‌های ترکیبی) ممکن است مواد افزودنی یا الکل دارویی داشته باشند که برای نوزاد نامناسب است.

آیا بارهنگ قاعده آور است؟

بر اساس اطلاعات موجود، بارهنگ دارای خواصی است که می‌تواند بر دوره قاعدگی تأثیر بگذارد، اما تمرکز اصلی آن بر تسکین درد و خواص ضدالتهابی است.

خواص بارهنگ مرتبط با قاعدگی:

• تسکین درد قاعدگی: بارهنگ می‌تواند به کاهش دردهای مربوط به دوره قاعدگی کمک کند.
• خواص ضدالتهابی و عفونت‌کشی: این گیاه در پیشگیری و مقابله با عفونت‌های مربوط به رحم مؤثر است.

کاربرد و نحوه خوردن بارهنگ در بارداری

بسیاری از ما از مادربزرگ و افراد مختلفی در خانواده ممکن است شنیده باشیم که مصرف بارهنگ در بارداری باعث سقط جنین میشود اما مسئله مهم این است که آیا واقعاً سقط طبیعی جنین با بارهنگ امکان‌پذیر است؟ آیا زنان باردار باید از مصرف گیاه بارهنگ در بارداری خودداری کنند؟ پاسخ این است که هیچگونه دلیل علمی  مبنی بر اینکه بارهنگ مخصوصاً در ماه های ابتدایی بارداری می تواند باعث سقط جنین شود وجود ندارد پس اگر شما قصد سقط جنین ندارید برای مراقبت از خود و جنین تان در مصرف این گیاه مراقبت و دقت داشته باشید.

اگر شما باردار هستید باید بدانید مصرف بارهنگ در بارداری و یا هرداروی گیاهی دیگر در دوران بارداری توصیه نمیشود، احتمال وقوع عوارض جدی همچون انقباضات رحمی، درد، لکه بینی و خونریزی در پی انقباضات رحمی، سقط جنین و یا زایمان زودرس نیز وجود دارد. بنابراین هرگز بدون مشورت با پزشک خود اقدام به مصرف بارهنگ در بارداری نکنید و یا اگر احیانا زمانی مقداری از آن را خوردید، بهتر است دیگر هرگز این کار را تکرار نکنید تا سلامت شما و جنین کوچک درون رحمتان به خوبی حفظ شود.

دیگر خواص بارهنگ در طب سنتی و نوین

گیاه بارهنگ از جمله گیاهان چندمنظوره‌ای است که قرن‌ها در درمان‌های طبیعی و داروسازی سنتی کاربرد داشته است. در طب ایرانی و منابع نوین، خواص زیر برای برگ، دانه و ریشه‌ی آن ذکر شده است:

توصیه نهایی

مصرف گیاهان دارویی مانند بارهنگ، اگرچه در نگاه اول طبیعی و بی‌خطر به‌نظر می‌رسد، اما در دوران بارداری و شیردهی ممکن است اثرات متفاوتی بر بدن مادر و جنین داشته باشد. ترکیبات فعال گیاهان می‌توانند بر هورمون‌ها، رحم یا ترکیب شیر تأثیر بگذارند و حتی در برخی موارد موجب بروز عوارض ناخواسته شوند. به همین دلیل، پیش از مصرف هر نوع گیاه دارویی یا مکمل طبیعی، لازم است وضعیت جسمی، ژنتیکی و تغذیه‌ای هر فرد به‌صورت اختصاصی بررسی شود.
در آزمایشگاه ژنتیک ژن‌آزما، خدمات ویژه‌ای برای مشاوره ژنتیک و تغذیه دوران بارداری ارائه می‌شود تا مادران بتوانند با آگاهی کامل، برنامه‌ی غذایی و دارویی ایمن و متناسب با شرایط خود داشته باشند.

با انجام این مشاوره‌ها می‌توانید:

• از سلامت ژنتیکی بارداری و جنین اطمینان پیدا کنید،

• رژیم غذایی مناسب با وضعیت بدنی خود دریافت کنید،

• و از خطرات احتمالی مصرف گیاهان دارویی و مکمل‌ها پیشگیری نمایید.

سوالات متداول

۱.بارهنگ در چه مناطقی پیدا می‌شود؟

گیاه بارهنگ تقریباً در تمام نقاط ایران در منطقه وسیعی از دو قاره اروپا و آسیا و همچنین شمال آفریقا و آمریکای شمالی می‌روید. ولی مکان دقیق رویش این گیاه در جنگل‌های سبز و مرطوب، کنار چشمه‌ها و رودخانه‌ها می‌باشد.

۲. در چه مواردی می‌توان از بارهنگ در بارداری استفاده کرد؟

در صورت تأیید پزشک، می‌توان از مقدار کم بارهنگ برای بهبود یبوست، سرفه‌های خشک یا سوزش معده استفاده کرد. با این حال، نباید به‌صورت مداوم یا درمانی مصرف شود.

۳. آیا ترکیباتی مثل شربت یا پودر بارهنگ در دوران شیردهی مجازند؟

اگر محصول دارای مجوز و ترکیبات مشخص باشد، معمولاً بی‌خطر است؛ اما فرآورده‌های ناشناخته یا غلیظ ممکن است برای نوزاد مشکل‌ساز شوند. حتماً قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.

۴. مصرف بارهنگ با چه داروهایی تداخل دارد؟

بارهنگ ممکن است جذب برخی داروها مثل مکمل‌های آهن یا داروهای تیروئید را کاهش دهد. بهتر است حداقل ۲ ساعت فاصله زمانی بین مصرف دارو و بارهنگ رعایت شود.

۵. آیا بارهنگ ممکن است باعث سقط جنین شود؟

مصرف زیاد یا خودسرانه آن ممکن است باعث تحریک رحم شود و در بارداری‌های حساس خطر سقط را افزایش دهد. بنابراین در سه‌ماهه اول یا در بارداری‌های پرخطر باید از آن پرهیز شود.